AI in de GGZ: Bijna elke ggz-instelling dicteert al met AI. Spelregels? Nog nergens.

Van de 25 grote ggz-organisaties die meededen aan de eerste AI Monitor GGZ van M&I/Partners werkt 96 procent met spraakgestuurd rapporteren. Geen van de 25 heeft de randvoorwaarden voor verantwoorde inzet van AI op orde. GGZ Totaal vatte het op 5 oktober samen als massaal, maar niet altijd verstandig. Voor een kleine praktijk is dit onderzoek om twee redenen de moeite waard. Het laat zien waar de sector heen gaat, en welke fout je niet hoeft te herhalen.

Wat de monitor laat zien

M&I/Partners bevroeg in de zomer van 2026 de vijftig grootste ggz-organisaties van Nederland. De helft deed mee. AI wordt vooral ingezet voor dossiervoering en verslaglegging (92 procent), voor gespreksvoorbereiding (64 procent) en voor het ontsluiten van kennis (52 procent). Voor klinische besluitvorming gebruikt niemand het. Alle deelnemers noemen verlichting van de werkdruk als belangrijkste drijfveer.

De verwachtingen zijn hoog. 96 procent verwacht binnen vijf jaar een positief effect op de ervaring van medewerkers, 60 procent op die van cliënten. Over de kosten is men een stuk minder zeker: 40 procent rekent op lagere zorgkosten, 24 procent juist op hogere.

Dan de andere kant. Een kwart heeft een vastgestelde AI-visie en strategie. 68 procent heeft AI-beleid, maar op geen enkel onderdeel van AI-readiness zegt meer dan een derde van de organisaties grotendeels of volledig op orde te zijn. Het grootste gat zit niet in de techniek. 48 procent zegt dat het vermogen om de organisatie en de processen te veranderen tekortschiet, 40 procent dat medewerkers te weinig van AI weten. De onderzoekers schrijven het zelf: "De grootste uitdagingen rondom AI liggen daarmee vooral op organisatorisch vlak en minder in de technologie zelf." Je ziet het terug in de dicteertools. Per organisatie gebruikt ergens tussen de 20 en 90 procent van de beoogde behandelaren het ook echt.

Wat dit betekent voor een kleine praktijk

De grote instellingen hebben gedaan wat kleine praktijken ook doen, alleen stiller: eerst de tool, dan de regels. In een instelling heet dat een pilot. In een praktijk van drie behandelaren heet het een collega die een gesprek samenvat in een gratis chatbot, omdat dat zo lekker snel gaat.

Het verschil is dat de instelling een functionaris gegevensbescherming heeft, een informatiebeveiliger, een jurist en een inkoper die de verwerkersovereenkomst naleest. Jij bent dat allemaal zelf. De monitor somt op wat verantwoorde inzet vraagt: aandacht voor de AI Act, de AVG, NEN 7510 en waar van toepassing de MDR, een risico-inschatting, transparantie en menselijk toezicht, en een leverancier die je kunt controleren. Dat klinkt als een beleidsstuk van veertig pagina's. Voor een kleine praktijk hoeft het dat niet te zijn.

Wat je nu kunt doen

Begin met inventariseren wat er al gebeurt. Vraag elke behandelaar welke AI-tools hij of zij gebruikt, ook op het eigen account. Geen verwijt, gewoon een lijst. De kans is groot dat er meer op staat dan je dacht.

Stel daarna één regel: cliëntgegevens gaan alleen in een tool waarmee je een verwerkersovereenkomst hebt en waarvan je weet waar de data staat. Alles wat daar niet aan voldoet, is niet verboden, maar krijgt geen dossierinformatie te zien. Dat is de kern van wat de AVG en NEN 7510 van je vragen, in één zin.

Regel het menselijk toezicht praktisch. Een gedicteerd en door AI uitgeschreven verslag is een concept. De behandelaar leest het en tekent pas als het klopt. De grote organisaties doen dat ook: ze gebruiken AI voor verslaglegging en laten de beslissingen bij de behandelaar. Houd dat zo.

Je cliënten mogen het ook weten. Wie een gesprek opneemt om het te laten uitwerken, zegt dat vooraf en legt de toestemming vast in het dossier.

Dan de keuze van een tool. 44 procent van de grote organisaties koopt AI in met beperkt eigen ontwikkelwerk, een kwart koopt volledig in. Niemand bouwt zelf. Een van de geïnterviewde instellingen adviseert korte contracten en een kritische blik op leveranciers, zodat je niet vastzit aan een partij die straks niet meer past. Voor een praktijk geldt dat nog sterker. Jij hebt geen juridische afdeling om een contract open te breken.

En wacht niet tot je alles hebt uitgezocht. GGZ Noord-Holland-Noord zegt het in de monitor zo: "Hoe sneller je zelf leert wat AI wel en niet kan, hoe beter je voorbereid bent op wat er nog komt." Een kleine praktijk heeft daarbij een voordeel dat de grote organisaties missen. Je hoeft geen stuurgroep te overtuigen. Een afspraak op maandagochtend is beleid op maandagmiddag.

Bij Scrivio zit de AI voor verslaglegging in het EPD zelf, met data die in Europa staat en een verwerkersovereenkomst die er standaard bij hoort. Daarmee is een flink deel van het rijtje hierboven afgevinkt voordat je begint. Het toezicht blijft bij de behandelaar, en zo hoort het ook.

Bron: GGZ Totaal, Ggz gaat massaal aan AI, maar niet altijd verstandig (5 oktober 2026), over de AI Monitor GGZ 2026 van M&I/Partners. Aanvullend: ICT&health, 2 oktober 2026.