Eigen risico 2027: wat de verhoging doet met je intakes, no-shows en cashflow

Het is een dinsdag in november. Je hebt net een intake gedaan met een vrouw van 34 die al maanden slecht slaapt en eindelijk de stap heeft gezet. Goede klik, duidelijke hulpvraag, je ziet het traject al voor je. Dan, bij de deur: "Zullen we in januari beginnen? Anders betaal ik nu mijn eigen risico en over zes weken weer."

Ze heeft gelijk. En dat is precies het probleem.

Het eigen risico staat sinds 2016 op 385 euro. Elf jaar lang heeft de Tweede Kamer elk jaar een wetje aangenomen om dat zo te houden. Dat is voorbij. Vanaf 2027 gaat het bedrag omhoog, en voor ggz-praktijken is dat meer dan een nieuwsberichtje. Het verandert wanneer cliënten binnenkomen, hoe vaak ze wegblijven en of je in februari je facturen kunt betalen.

Deze gids gaat over wat er precies verandert, waarom de ggz harder wordt geraakt dan de meeste andere sectoren, en wat je er nu al aan kunt doen.

Wat er precies op tafel ligt

Even de feiten op een rij, want er is het afgelopen jaar veel over gezegd en weinig van waar gebleken.

Het vorige kabinet wilde het eigen risico halveren naar 165 euro. Dat plan sneuvelde in juni 2025 samen met het kabinet. Het kabinet-Jetten koos de andere kant op: in het coalitieakkoord van januari 2026 staat een verhoging naar 460 euro per 2027. In mei is daar een wetsvoorstel voor ingediend bij de Tweede Kamer.

Of dat voorstel het haalt, is nog niet zeker. Het is een minderheidskabinet en de oppositie is verdeeld. Maar hier komt het punt dat veel mensen missen: de wet die het eigen risico bevriest op 385 euro, loopt eind 2026 af. Zonder nieuwe wet gaat de automatische indexering weer aan, en dan kom je ergens rond de 400 euro uit. Het wetsvoorstel legt daar nog eens 60 euro bovenop.

Kortom: 385 wordt 400 of 460. Omlaag gaat het niet.

Er is nog een detail dat voor de ggz belangrijk is. Het kabinet wil vanaf 2028 een maximum van 150 euro per behandeling invoeren. Dat klinkt als verlichting, maar het geldt alleen voor medisch-specialistische zorg. Een behandeltraject bij een psycholoog valt daar niet onder. Voor jouw cliënten blijft het volle bedrag staan, van het eerste consult af.

Waarom de ggz harder wordt geraakt dan de tandarts

In de meeste sectoren is het eigen risico een abstract bedrag dat mensen ooit in het jaar wel ergens kwijtraken. Ongeveer de helft van de volwassenen maakt het niet eens vol. Ggz-cliënten zitten in de andere helft, en vrijwel zonder uitzondering. Een intake plus twee consulten en je zit er al overheen.

Dat komt door de manier waarop we declareren. Onder de oude dbc-systematiek telde het eigen risico mee in het jaar waarin het traject startte. Sinds het zorgprestatiemodel declareer je per consult, en elk consult telt mee in het kalenderjaar waarin het plaatsvindt. Een cliënt die in oktober start en tot maart doorloopt, betaalt dus twee keer eigen risico: eerst het restant van dit jaar, dan het volledige bedrag van volgend jaar. In 2027 wordt dat tweede bedrag hoger.

Cliënten weten dat. Niet allemaal, maar genoeg. En wie het niet weet, hoort het van de zorgverzekeraar zodra de eerste declaratie binnen is. Het gevolg is voorspelbaar en je kent het waarschijnlijk al uit je eigen agenda.

Drie plekken waar je het gaat merken

1. De januari-dip wordt dieper

Elk jaar zie je hetzelfde patroon: december is druk, want mensen willen hun traject afronden voordat de teller opnieuw begint. Januari en februari zijn stil, want niemand wil als eerste betalen. Bij een hoger eigen risico wordt die beweging sterker. Meer cliënten die in november liever "even wachten", meer trajecten die in december geforceerd worden afgerond.

Voor een praktijk met een wachtlijst is dat vervelend. Voor een praktijk die net begint, of die vorig jaar heeft geïnvesteerd, is een stille januari een cashflowprobleem.

2. Meer no-shows na de eerste rekening

Het moment waarop een cliënt de eerste afrekening van de verzekeraar ziet, is een kwetsbaar moment. Bij sommigen zorgt dat voor irritatie, bij anderen voor schaamte. Allebei leiden tot afzeggingen. Een cliënt die in het derde consult hoort dat de behandeling "even niet uitkomt", heeft vaak net een brief van de verzekeraar gehad.

Dat gaat niet weg met een hoger bedrag. Het wordt erger. En een no-show kost jou een uur dat je aan niemand anders kunt declareren.

3. Meer vragen in de behandelkamer

"Wat gaat dit me kosten?" wordt een vraag die je vaker krijgt, en niet alleen bij de intake. Behandelaren die daar geen helder antwoord op hebben, verliezen tijd en soms vertrouwen. Behandelaren die het wel hebben, kunnen het onderwerp in twee minuten afhandelen en verder met waar ze voor zijn opgeleid.

Wat je nu al kunt doen

Je kunt het eigen risico niet veranderen. Wat je wel kunt veranderen is hoe voorbereid je cliënten, je administratie en je agenda zijn als het zover is. Hier is een stappenplan dat je in een middag kunt opzetten.

Stap 1: Zet de uitleg op papier voordat cliënten erom vragen

Schrijf een korte tekst van maximaal een half A4 over hoe het eigen risico werkt in de ggz. Geen juridische verhandeling, gewoon de drie dingen die cliënten moeten weten:

• Ggz-zorg voor volwassenen valt onder het eigen risico. Vrijwel elk traject overschrijdt het bedrag.

• Het eigen risico geldt per kalenderjaar en per consult. Een behandeling die over de jaargrens loopt, telt twee keer mee.

• Bijna alle zorgverzekeraars bieden gespreid betalen aan. Dat regelt de cliënt zelf, bij de verzekeraar.

Stuur die tekst mee met de bevestiging van de intake. Zet hem op je website. Hang hem desnoods in de wachtkamer. Het doel is dat de eerste afrekening van de verzekeraar niemand meer verrast.

Stap 2: Maak van december en januari een bewuste keuze

Ga niet meebewegen met de dip alsof het weer is. Kijk in je agenda van vorig jaar hoe groot het gat was en beslis wat je ermee doet.

Sommige praktijken plannen in december bewust minder nieuwe intakes en gebruiken die tijd voor afronding, evaluaties en administratie die is blijven liggen. Andere praktijken doen het omgekeerde: ze bieden in januari juist snelle intakeplekken aan, omdat de wachtlijst dan korter is en cliënten die het jaar afwachtten in één keer komen. Beide werken. Niets doen werkt niet.

Een concrete tip: als een cliënt in november wil wachten tot januari, plan die intake dan meteen in januari in. Een cliënt met een afspraak komt terug. Een cliënt die "nog even belt" komt in maart, of bij een collega.

Stap 3: Regel je no-showbeleid vóór 1 januari

Een no-showtarief mag je in rekening brengen bij de cliënt, maar niet bij de verzekeraar. Dat werkt alleen als het vooraf is afgesproken en vastgelegd. Check dus drie dingen:

• Staat je no-showtarief in je behandelovereenkomst of algemene voorwaarden, en heeft de cliënt die ondertekend?

• Weet je secretariaat (of jijzelf) hoe je het factureert, los van de reguliere declaratie?

• Krijgen cliënten automatisch een herinnering, ruim genoeg van tevoren om nog af te kunnen zeggen?

Dat laatste is belangrijker dan het tarief zelf. Het beste no-showbeleid is het beleid dat je nooit hoeft toe te passen. Een herinnering 48 uur van tevoren, met daarin de afzegtermijn, voorkomt meer lege uren dan welke boete ook.

Stap 4: Weet welke cliënten de rekening zelf betalen

Voor gecontracteerde zorg int de verzekeraar het eigen risico bij de cliënt. Jij merkt daar in je cashflow niets van; je declaratie wordt gewoon uitbetaald. Voor ongecontracteerde zorg, of bij een restitutiepolis waar de cliënt de factuur eerst zelf betaalt, ligt dat anders. Dan betaalt de cliënt jouw factuur, dient hem in bij de verzekeraar en krijgt een deel terug. Een hoger eigen risico betekent daar: minder terug, later betaald, meer aanmaningen.

Als je ongecontracteerd werkt, is dit het moment om je betalingstermijn en je herinneringsproces onder de loep te nemen. En om bij de intake eerlijk te zijn over wat er onder de streep overblijft.

Stap 5: Kijk in je eigen cijfers

Alles hierboven is algemeen. Jouw praktijk is dat niet. Kijk naar het afgelopen jaar en beantwoord drie vragen:

• Hoeveel intakes deed je in januari vergeleken met oktober?

• Hoeveel no-shows had je in de eerste drie maanden van een traject, vergeleken met de rest?

• Hoeveel trajecten werden in december afgesloten die er eigenlijk nog niet klaar voor waren?

Als je EPD die vragen niet in vijf minuten kan beantwoorden, is dat op zichzelf een signaal. Deze cijfers zijn niet ingewikkeld, ze staan gewoon in je dossiers. Het gaat erom of je erbij kunt.

Waar je op moet letten de komende maanden

Het wetsvoorstel ligt bij de Tweede Kamer. Prinsjesdag geeft waarschijnlijk meer duidelijkheid over het definitieve bedrag voor 2027. Houd de berichtgeving van de NZa en je beroepsvereniging in de gaten, en let vooral op één ding: het exacte bedrag maakt voor je voorbereiding weinig uit. Of het 400 of 460 wordt, de mechanismen hierboven zijn hetzelfde. De dip, de no-shows, de vragen. Wie in november klaarstaat, heeft in januari geen probleem.

Tot slot

Het eigen risico is een politieke keuze waar jij als behandelaar niets over te zeggen hebt. Hoe je praktijk ermee omgaat, is dat wel. De praktijken die de jaarwisseling het beste doorkomen, zijn niet de praktijken met de laagste tarieven of de langste wachtlijst. Het zijn de praktijken waar cliënten vooraf weten waar ze aan toe zijn, waar de agenda in januari niet leeg is omdat er in november al is gepland, en waar een gemiste afspraak een uitzondering is in plaats van een gewoonte.

Dat is geen technologie. Dat is organisatie. Al helpt goede technologie wel.

Bij Scrivio bouwen we een EPD voor vrijgevestigde ggz-praktijken waarin dit soort dingen niet in een apart systeem hoeven. Automatische afspraakherinneringen, no-showfacturatie los van de declaratie en een dashboard dat je laat zien wat er in januari met je intakes gebeurt. Benieuwd hoe dat er in de praktijk uitziet? Plan een kennismaking, dan laten we het zien.